ISSN: 1694-7673 (Print) E-ISSN: 1694-7975 (Online)

Hızlı Erişim


Bu Dergi DOI ve Crosscheck üyesidir


Ошинин доорундагы Караханиддер мамлекетинин коомдук-саясий жашоосу/Ûşî’nin Yaşadığı Dönemde Karahanlılar’ın Sosyal-Politik Durumu
(The Social-Political Situation of the Karakhans During the Period of Ūshī )

Yazar : Timur Kozukulov    
Türü :
Baskı Yılı : 2018
Sayı : 23 (özel sayı)
Sayfa : 61-68
664    782


Özet
Орто Азия аймагынын тарыхынын өзгөчөлүгү тууралуу ой-жүгүрткөнүбүздө алгач эле эки нерсе эске келет. Биринчиси, түрк тектүү элдер жашаган аймак. Мына ошол элдерден азыркы учурда пайда болгон Кыргыз, Казак, Өзбек жана Түркмөн мамлекеттери түптөлдү. Экинчиси, бул аймакта түрк тектүү элдерден тарыхта мусулман мамлекети пайда болгон. Башкача айтканда арабтардан сырткары Орто Азияда Ислам официалдуу дини эсептелген Караханиддер мамлекети курулган. Караханиддердин экинчи борбору эсептелген Өзгөн шаарында көптөгөн мусулман аалымдары жашап өткөн. Караханиддер мамлекетинде жашап өткөн мусулман аалымдар диний илимдерге өз салымдарын кошушкан. Ал аалымдар жазып калтырган илимий мурастар учурубузда да баалуулугун жоготпогон. Илимдин өнүгүүсү жана күчтүү илимпоздордун чыгуусуна себеп болгон фактор мамлекет. Эгер мамлекет ага жетишээрлик көңүл бурбаса жана жакшы чөйрө түзүп бере албаса анда ал өлкөдө илимдин өңүгүүсү тууралуу сөз кылуу мүмкүн эмес. Караханиддер доорунда көптөгөн аалымдар чыккан. Алардын атак даңкы азыркыга чейин уланып келе жатат. Мисалы, Сиражиддин ал-Оши менен биргеликте Кадыхан, Сарахсий, Жусуп Баласагын, Махмуд Кашкари ж.б.у.с. аалымдар. Демек, Караханиддер мамлекети орто кылымда илимге жана ошондой эле диний илимге чоң салым кошкон деп айта алабыз. Караханиддер мамлекетинин тарыхын окутууда түрк элдеринин күчтүү мамлекети катары окутулeп келет. Анын илимге кошкон жактарына анча маани берилбейт. Биз макалабызда, азыркыга чейин атак даңкы уланган Сиражуддин ал-Ошинин доорундагы Караханиддер мамлекетини коомдук-саясий абалына, өзгөчөлүгүнө жана башкаруусуна токтолобуз. Orto Asya bölgesinin tarihinin özelliğine baktığımızda ilk önce akla iki şey gelir. Birincisi, geçmişten türklerin yaşadığı bölge. Bu türk halklarınan günümüzde Kırgız, Kazak, Özbek ve Türkmen devletleri kurulmuştur. İkincisi, bu bölgede türk halklarının tarihte devlet dini islamı ilan eden devlet kurulmuştur. Şöyle söyleye biliriz, arab olmayan milletlerin devletinde yani Karahanlılar devleti İslama resmi makam veriyor. Karahanlıların ikinci başkenti sayılan Özgen şehrinde çok muslüman bilim adamları yaşamıştır. Karahanlılar devletinde yaşayan muslüman bilim adamları din bilimlerine katkıda bulunmuştur. Onlar yazıp miras bıraktıkları eserler günnümüzde bile değerini kayıp etmemiştir. İlimin gelişmesi ve güçlü hale gelmesine etki eden faktör bu devlettir. Eğer devlet ona yeterli derecede önem vermezse ve iyi bir ortam geliştirmezse o zaman o devlette ilimin gelişmesi ile ilgili söz etmemek gerekir. Karahanlılar devletinde bir çok ilim adamları yetişmiştir. Onların şöhreti hala günümüzde bile devam etmektedir. Mesela, Siracüddin el-Ûşî ile birlikte Kadıhanî, Şemsül Aimme al-Serahsi, Yusuf Has Hacip Balasagunî, Mahmud Kaşkarî v.s. demek Karahanlılar devleti orta çağda ilim ve din bilimlerine büyük katkıda bulunmuştur. Karahanlıların devletin tarihin okuturken türklerin güçlü bir devleti olarak okuturlar. Onun ilime katkısına pek önem verilmiyor. Biz tebliğimizde günümüze kadar şöhreti devam eden Siracüddin el-Ûşî döneminde Karahanlılar devletinin sosyo-politik durumuna, özelligine ve yönetimini inceleceğiz.

Anahtar Kelimeler
Караханиддер, Өзгөн, Ош, Баласагын, Сатык Бугра хан, ал-Оши/Караханиддер, Өзгөн, Ош, Баласагын, Сатык Бугра хан, ал-Оши.

Abstract
When we look at the history of the Central Asian region, two things come to our mind. The first one is Turks who live in the past. Today they have established the Kyrgyz, Kazakh, Uzbek and Turkmen states. Secondly, a state was created in this region declared Islam as the religion of the state in the history of the Turkish people. It can be said that non-Arab state of Karakhans gives official authority to Islam. Many muslim scholars lived In the city of Ozgen, the second capital city of Karakhans. Muslim scholars who lived in the state of Karakhans contributed to the development of religious sciences. The books they have written and inherited have not lost their value even today. The factor that influences the development and strengthening of science is the state. If the state does not give enough importance to it and does not create a possible environment for it, then the development of science would not be realized. In Karakhans state many scholars have been educated. Their reputations are still continuing today. For example, Sirāj al-Dīn al-Ūshī, Kadihan, Shams al-A'imma al-Sarakhsi, Yusuf Has Hajib Balasaguni, Mahmud Kashgar and others. Thus, Karakhans state has made a great contribution to sciences and religious sciences in the middle ages. Karakhans state is introduced as a powerful state of Turks. But their contribution to the development of the science has not mentioned so much. In our paper we will analyze the socio-political status, characteristics and administrations of the Karakhans state in the period of Sirāj al-Dīn al-Ūshī.

Keywords
Karakhans, Ozgen, Osh, Balasaguni, Satyk Bugra Karakhan, al-Ūshī.

Gelişmiş Arama


Duyurular

    30. Sayı Yayınlandı

    Oş Devlet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İlmi Dergisi'nin 29. sayısı yayınlanmıştır.

    Dergimize makaleleriyle katkıda bulunan bilim insanlarına ve makaleleri değerlendiren hakemlerimize teşekkür ederiz.

    Ош мамлекеттик университети теология факультетинин илимий журналынын 29-саны басылды.

    Рецензент жана авторлорго ыраазычылык билдиребиз!


    Oş İlahiyat Fakültesi İlmi Dergisi, makale takip sistemi üzerinden hazırlanarak yayınlanmaktadır.

    Dergimiz, 2018 yılı itibariyle İsam İlahiyat Makaleler Veritabanı’nda dizinlenmeye başlamıştır.


Adres :İsanov Sokağı 77, Oş, Kırgızistan
Telefon :00 996 322 243 561 Faks :00 996 322 243 604
Eposta :osilahiyatdergisi@hotmail.com

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri