ISSN: 1694-7673 (Print) E-ISSN: 1694-7975 (Online)

Hızlı Erişim


Bu Dergi DOI ve Crosscheck üyesidir


Сиражуддин Осмон ал-Оши жана «Амали» касидасынын матуридий дүйнө таанымындагы орду
(Siracüddin Osman el-Ûşî ve Emâlî Kasidesinin Mâtürîdî Teoloji Sistemindeki Yeri )

Yazar : Abdilaziz Kalberdiev    
Türü :
Baskı Yılı : 2018
Sayı : 23 (özel sayı)
Sayfa : 355-361
417    364


Özet
Сиражуддин Осмон ал-Оши аты көрсөтүп тургандай, Кыргызстандын Ош аймагында туулган. Бирок учурда Оши жана чыгармасы «Амали» жөнүндө илимий чөйрөдө да, динчил катары эсептелген жарандардын арасында да жетиштүү маалымат жок. Албетте мунун объективдүү жана субъективдүү себептери бар. Чындыгында тарыхта жана учурда көптөгөн өлкөлөрдө, өзгөчө анын «Амали» касидасы абдан таанымал болгон: Орто Азия, Түркия, Египет, Индия, Пакистан, Россия, жада калса Германия, Франция, Улуу Британияга окшогон өлкөлөрдүн китепканаларында да «Амали» касидасынын кол жазма же басмадан чыккан нускаларынын болгондугу жана көптөгөн шархтардын жазылгандыгы айтылган ойду тастыктап турат. Сиражуддин Осмон ал-Оши Караханиддердин доорунда Ош шаарында жашап, хадис, фикх тармактарында көптөгөн эмгектерди калтырып кеткен. Анын калам тармагындагы жазган жападан жалгыз эмгеги – «Амали» касидасы. Аты аталган чыгармада Матуриди теологиялык системасынын негизи ыр түрүндө чагылдырган. Ошондуктан ал кылымдар бою бир топ өлкөнүн медреселеринде окуу куралы катары колдонулган жана башка тилдерге которулуп бастырылган. ал-Оши Матуриди калам системасын жактоочулардан бири катары, ачык жана кеңири болбосо да, чыгармасын Имам Абу Мансур ал-Матуридинин системасын жактаган башка аалымдардай метод менен баштап, туура деп эсептелбеген көз караштарды сынга алган. Өзгөчө эмгеги жөнөкөй тил жана ыр түрүндө жазылгандыктан, матуридилик ишеним системасы Орто Азия элдеринин дүйнө таанымына терең сиңип, алардын эң негизги маданий баалуулугу катары эсептелип келген. Ошондуктан биз бул макалабыз менен Сиражуддин Осмон ал-Оши жана «Амали» касидасынын Орто Азия мусулмандарынын салттуу диний түшүнүктөрүнүн теологиялык негизин түзгөн матуридиликтин дүйнө таанымындагы ордун талдоого аракет кылабыз.

Anahtar Kelimeler
ал-Оши, Амали, матуридий дүйнө тааны.

Abstract
Siracüddin Osman el-Ûşî günümüz Kırgızistan’ın Oş şehrinde doğmuştur. Ancak o ve eseri Emâlî’nin varlığı Kırgız toplumunun gerek akademik çevresinde, gerekse dindar kesiminde fazla bilinmemektedir. Elbette bunun objektif ve sübjektif nedenleri bulunmaktadır. Aslında geçmişte veya günümüzde birçok ülkede özellikle onun Emâlî Kasidesi çok meşhur olmuştur. Mesela: Orta Asya, Türkiye, Mısır, Hindistan, Pakistan, Rusya, hatta Almanya, Fransa ve İngiltere gibi ülkelerin kütüphanelerinde Emâlî’nin el yazma veya matbu halindeki nüshalarının bulunması ve özlü bilgilerinin farklı dillerde şerh ve haşiyelerinin yapılmış olması bunun açık bir delilidir. Siracüddin Osman el-Ûşî Karahanlıların devrinde Oş şehrinde yaşamış, hadis, fıkh alanlarıyla ilgili eserler meydana getirmiştir. Onun kelâmî konuları ele aldığı tek eseri Emâlî Kasidesi’dir. Söz konusu kaside manzum bir akâid risalesidir ve Mâtürîdî akaidine dair olup bu ekolün temel görüşlerini özetler mahiyettedir. Bunun yanında o, Ehl-i Sünnet’e karşı muhalif görüşler ileri süren fırkaları da eleştirmiştir. Ondan dolayı asırlar boyu Emâlî Kasidesi birçok devletin medreselerinde ders kitabı olarak okutulmuş ve farklı dillere tercüme edilmiştir. Emâlî Kasidesi’nin özellikle manzum bir eser olması, özlü, net bilgileri içermesi ve pratik anlatım ve anlayış ifadelerinin bulunması öğrenme ve ezberleme açısından kolaylık, Orta Asya’da yaşayan insanların inanç dünyalarına katkı sağlamıştır. Bu çalışmamızın amacı el-Ûşî ve Emâlî Kasidesi’nin Orta Asya’da Geleneksel İslam Anlayışı’nın itikadî temelini oluşturan Mâtürîdîlik teolojik sisteminin içindeki yeri ve önemini tahlil etmektir.

Keywords
el-Ûşî, el-Emâlî, Mâtürîdî Kelâmı.

Gelişmiş Arama


Duyurular

    2020-28. Sayı Yayınlandı

    Oş Devlet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İlmi Dergisi'nin 28. sayısı yayınlanmıştır.

    Dergimize makaleleriyle katkıda bulunan bilim insanlarına ve makaleleri değerlendiren hakemlerimize teşekkür ederiz.

    Ош мамлекеттик университети теология факультетинин илимий журналынын 28-саны басылды.

    Рецензент жана авторлорго ыраазычылык билдиребиз!


    Oş İlahiyat Fakültesi İlmi Dergisi, makale takip sistemi üzerinden hazırlanarak yayınlanmaktadır.

    Dergimiz, 2018 yılı itibariyle İsam İlahiyat Makaleler Veritabanı’nda dizinlenmeye başlamıştır.


Adres :İsanov Sokağı 77, Oş, Kırgızistan
Telefon :00 996 322 243 561 Faks :00 996 322 243 604
Eposta :ilahiyatosh@gmail.com

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri