ISSN: 1694-7673 (Print) E-ISSN: 1694-7975 (Online)

Hızlı Erişim


Bu Dergi DOI ve Crosscheck üyesidir


Ali b. Osman el-Ûşî’nin Mâtürîdî Kelâmına Katkıları
(The Contributions of Alī b. Uthmān al-Ūshī to Māturīdī Kalām )

Yazar : Abdullah Demir    
Türü :
Baskı Yılı : 2018
Sayı : 23 (özel sayı)
Sayfa : 371-386
428    388


Özet
Mâtürîdî kelâmcısı ve Hanefî fakihi Ebû Muhammed Siracüddin Ali b. Osman b. Muhammed b. Süleyman et-Teymî el-Fergānî el-Ûşî (ö. 575/1179), Fergana vadisinde günümüzde Kırgızistan toprakları içinde bulunan Oş şehrinde doğdu. Türk asıllı âlimlerden olan Ûşî, Mâtürîdî kelâmına dair manzum risâlesi el-Emâlî, hadise dair eseri Nisâbü’l-ahbâr ve itikadi meselelere dair bilgi içeren fıkıh kitabı el-Fetâva’s-Sirâciyye ile Hanefî-Mâtürîdî din anlayışına katkı sağlamıştır. Ûşî, o dönemde bölgenin önemli ilim merkezleri olan Buhara ve Semerkant’ta bulunmuş ve Hanefî-Mâtürîdî âlimlerden ders almıştır. Nasırüddin Muhammed b. Yusuf es-Semerkandî, Ebû Abdullah Nasırüddin Muhammed b. Süleyman el-Ûşî, Ebü’l-Mehasin Zahirüddin Hasan b. Ali el-Mergīnânî, Abdullah b. Ebü’l-Muzaffer en-Nesefî, Ebü’l-Kasım Mahmud b. Ali b. Nasr en-Nesefî, Alaeddin el-Üsmendî, Ebü’l-Kasım Ali b. Hüseyin el-Bistamî, Ebü’l-Usr el-Pezdevî’nin oğlu İmadüddin Hasan b. Ali el-Pezdevî ve Seyfeddin Muhammed b. Muhammed el-Baharzî, ders aldığı hocalarıdır. Ûşî’nin Mâtürîdî kelâmına dair bilgilerini, hocaları aracılığıyla ilk dönem Mâtürîdî kaynaklarından aldığı anlaşılmaktadır. Mâtürîdî kelâmını özlü biçimde ortaya koyan Lübâbü’l-kelâm adlı eserin müellifi Alâeddin el-Üsmendî, onun hocasıdır. Bir diğer hocası Ebû Abdullah Nasirüddin Muhammed b. Süleyman el-Ûşî, Telhîsü’l-edille adlı hacimli kelâm eserinin müellifi Mâtürîdî âlimi Ebû İshak Zahid es-Saffâr’ın öğrencisidir. Zaten Ûşî, el-Fetâva’s-Sirâciyye adlı eserinde Ebû İshak es-Saffâr’ın Telhîsü’l-edille’sine atıf yapmaktadır. Hocası Ebû Sabit Hasan b. Ali el-Pezdevî ise Ebü’l-Yüsr el-Pezdevî’nin yeğenidir. Hasan el-Pezdevî, babası Ebü’l-Yüsr’un ölümü sonrası Usûlü’d-dîn adlı Mâtürîdî kelâmına dair eserin müellifi amcası Ebü’l-Yüsr el-Pezdevî’nin himaye ve terbiyesi altında yetişmiş ve ondan ders almıştır. Ûşî’nin Mâtürîdî kelâmına katkıları şöyle sıralanabilir. 1) Emâlî, dönemin rağbet gören tasavvuf edebiyatı formu olan manzum türde yazılmış Mâtürîdî kelâmına dair bilinen ilk eserdir. Emâlî’nin sonraki dönemlerde Mâtürîdî kelâmına dair yazılan akaid manzumelerine örnek olduğu söylenebilir. 2) Emâlî kasîdesi, Mâtürîdî kelâmına dair görüşlerin öğrenilmesi, öğretilmesi ve yaygınlaşmasında önemli bir yere sahiptir. Emâlî’nin üzerine pek çok şerh yazılması, Türkçe ve Farsça gibi dillere tercüme edilmesi ve dünyanın farklı kütüphanelerinde pek çok yazma nüshalarının bulunması, bu etkinin bir kanıtı olarak ifade edilebilir. 3) Kelâm aleyhtarlığının Hanefîler arasında güçlendiği bir dönemde yaşayan Ûşî’nin el-Fetâva’s-Sirâciyye adlı eserinde kelâm ilminin dinen yasaklanmadığını ifade ederek bu ilim aleyhinde nakledilen rivayetleri cevaplandırmasının, kelâm ilminin ve Mâtürîdî kelâmının Hanefîler arasında benimsenmesinde olumlu etkide bulunduğu düşünülebilir. Emâlî’nin şerh ve tercümeleri üzerinde yapılacak kapsamlı akademik araştırmalar, Ûşî’nin Hanefî-Mâtürîdî din anlayışına katkılarını daha da belirginleştirecektir.

Anahtar Kelimeler
Mâtürîdîlik, Ali b. Osman el-Ûşî, Ûşî, Emâlî Kasidesi, Lâmiyye, Kaside Yekûlü’l-abd.

Abstract
Māturīdīte theologian and Hanafī scholar Sirāj al-Dīn Alī b. Uthmān al-Ūshī (d. 575/1179) was born in Farg̲hānī Valley, in Ūsh city, which is a part of Kyrgyzstan today. al-Ūshī is a Turkish-born scholar and he contributes to Ḥanafī-Māturīdī religious understanding with his works, namely the Badʾ al-amālī which includes 66 or 68 lines theological poem composed by him on Māturīdī kalām, Niṣāb al-akhbār wa-tadhkirat al-akhyār on Hadith and al-Fatāwā al-Sirājiyya which is a collection of his Ḥanafī legal opinions that also includes knowledge on creed issues. al-Ūshī had been in Bukhara and Samarqand which used to be the important science centers at that time and he took lessons from Ḥanafī-Māturīdī scholars. Muḥammad b. Yūsuf al-Samarqandī, Abū Abdullah Sulaymān al-Ūshī, Abu’l-Maḥāsin al-Marghīnānî, Abdullāh b. Abu’l-Muẓaffar al-Nasafī, Abu’l-Qāsim Maḥmūd al-Nasafī, Alā’ al-Dīn al-Usmandī, Abu’l-Qāsim Alī al-Bisṭāmī, Abu’l-Usr al-Bazdawī’s son Imād al-Dīn Ḥasan b. Alī al-Bazdawī, and Saif-al-Dīn al-Bākharzī are the scholars he took lessons from. It is understood that al-Ūshī obtaines his Māturīdī kalām knowledge from the first period Māturīdīte sources via his scholars. Alā’ al-Dīn al-Usmandī, who is the author of Lubāb al-kalām, which introduces Māturīdī kalām elaborately, is his scholar. Another scholar of him Abū Abdullah al-Ūshī is the student of Abū Isḥāq Ibrāhīm b. Ismāʿīl al-Zāhid al-Ṣaffār al-Bukhārī (d. 534/1139) who is also a Māturīdī scholar and the author of Talkhīṣ al-adilla li-qawāʿid al-tawḥīd which is a voluminous kalām work. Besides, in his work al-Fatāwā al-Sirājiyya, al-Ūshī cited from al-Ṣaffār al-Bukhārī’s work, Talkhīṣ al-adilla. On the other hand, his scholar Abu Sābit Ḥasan b. Alī al-Bazdawī is the nephew of Abu’l-Yusr al-Bazdawī. After the death of his father Abu’l-Usr al-Bazdawī, Ḥasan al-Bazdawī grows up under the care and supervision of his uncle Abu’l-Yusr al-Bazdawī and he took lessons from him who is the author of Uṣūl al-Dīn, a book on Māturīdī kalām. The contributions of al-Ūshī to Māturīdī kalām are as follows: 1) al-Ūshī’s work, Badʾ al-amālī is written in verse which is the popular mystic literature form of the period, and it is the first known work in verse on Māturīdī kalām. It can be said that after subsequent periods Ḳaṣīdat Badʾ al-amālī (al-Lāmiyya fi ’l-tawḥīd, Ḳaṣīdat Yaḳūlu’l-Abd) becomes an example for theological poem on Māturīdī kalām and some other similar works are also written. 2) Badʾ al-amālī has an significant place in learning, teaching, and spreading the views on Māturīdī kalām. Badʾ al-amālī has been explained in numerous commentaries, translated into many languages as Turkish and Farsi, and different libraries in the world have many of its manuscripts; all these things could be proof of this significance. 3) al-Ūshī lived in a period in which the opposition to Kalām among Hanafī were growing stronger. In his work al-Fatāwā al-Sirājiyya, by arguing that Kalām is not forbidden by religion or reprehensible he replies the narrated rumors against this science and he defends it. Thus, it is considered that he has a positive impact on Hanafīs’ adopting ilm al-kalām and Māturīdī kalām. The works that are written to explain it and translations of Badʾ al-amālī would make the contributions of al-Ūshī to Ḥanafī-Māturīdī religious understanding more refined.

Keywords
Māturīdiyya, Alī b. ʿUthmān al-Ūshī, al-Ūshī, Ḳaṣīdat Badʾ al-amālī, al-Lāmiyya fi ’l-tawḥīd, Ḳaṣīda

Gelişmiş Arama


Duyurular

    2020-28. Sayı Yayınlandı

    Oş Devlet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İlmi Dergisi'nin 28. sayısı yayınlanmıştır.

    Dergimize makaleleriyle katkıda bulunan bilim insanlarına ve makaleleri değerlendiren hakemlerimize teşekkür ederiz.

    Ош мамлекеттик университети теология факультетинин илимий журналынын 28-саны басылды.

    Рецензент жана авторлорго ыраазычылык билдиребиз!


    Oş İlahiyat Fakültesi İlmi Dergisi, makale takip sistemi üzerinden hazırlanarak yayınlanmaktadır.

    Dergimiz, 2018 yılı itibariyle İsam İlahiyat Makaleler Veritabanı’nda dizinlenmeye başlamıştır.


Adres :İsanov Sokağı 77, Oş, Kırgızistan
Telefon :00 996 322 243 561 Faks :00 996 322 243 604
Eposta :ilahiyatosh@gmail.com

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri