ISSN: 1694-7673 (Print) E-ISSN: 1694-7975 (Online)

Hızlı Erişim


Bu Dergi DOI ve Crosscheck üyesidir


V/XII кылымда Ферганада фыкх илими жана Сиражуддин ал-Оший
(VI/XII. Yüzyılda Fergana’da Fıkıh İlmi ve Siracüddin el-Ûşî )

Yazar : Zharkynbai Sebetov    
Türü :
Baskı Yılı : 2018
Sayı : 23 (özel sayı)
Sayfa : 437-444
333    477


Özet
II/VIII кылымда Ирактын Куфа шаарында түптөлгөн ханафий мазхабы убакыттын өтүшү менен аалымдардын илимий иш-аракеттеринин натыйжасында башка аймактарга да жайылган. Маверауннахр аймагынын да бул мазхаптын өнүгүшүндө өтө чоң орду бар. Көптөгөн белгилүү ханафий аалымдар да ушул аймактан чыккан. Караханийлердин тушунда гана бул аймактан үч жүзгө жакын аалым чыккан жана алар үч жүз элүүгө жакын эмгек жазып калтырышып, фыкх илимине, айрыкча ханафий мазхабына зор салым кошушкан. Ошондон улам кээ бир изилдөөчүлөр “Маверауннахр – ханафий мазхабынын чеби” деп айтышкан. Алгач Бухара шаары Маверауннахрдын илим борбору болуп, Имам Мухаммеддин окуучусу Абу Хафс ал-Кабир (ө.ж. 216/831) башында турган аалымдар фыкх илимине байланыштуу илимий иш-аракеттерди ушул шаарда жүргүзүшкөн. Ошондой эле Самарканд шаары да илимдин борбору болуп, башка шаарлардан келгендер бул жердеги медреселерде илим алышып, басымдуу түрдө ханафий мазхабын үйрөнүшкөн. Кийинчерээк Фергана аймагы да илим жагынан күчтөнүп, бул жерден чыккан аалымдар да илим дүйнөсүндө тааныла баштаган. Мисалы, Алауддин Абу Бакир ибн Масуд ал-Касаний (ө.ж. 587/1191), Хасан ибн Мансур ал-Өзгөний (ө.ж. 592/1196), Бурхануддин Али ибн Абу Бакир ал-Маргинаний (ө.ж. 593/1197) Фергана өрөөнүндөгү Маргиланда төрөлгөн. Бул аалымдар өздөрүнүн жазган китептери, окуткан окуучулары жана жүргүзгөн илимий иш-аракеттери менен ханафий мазхабынын, дегеле фыкх илиминин өнүгүшүнө зор салым кошушкан. Ошондой эле Сиражуддин Али б. Осмон ал-Оший (ө.ж. 575/1179) да VI/XII кылымда жашап өткөн жана Маверауннахр аймагындагы бир нече шаарды кыдырып, белгилүү аалымдардан сабак алган.

Anahtar Kelimeler
Фергана, ханафий мазхабы, фыкх илими, Оший, ал-Фатава ас-Сиражиййа.

Abstract
Bilindiği üzere Hanefî mezhebi II/VIII. yüzyılda Irak’ta bulunan Kûfe şehrinde doğmuştur. Daha sonra mensup âlimlerin ilmî faaliyetleriyle çeşitli bölgelere yayılmıştır. Mâverâünnehir bölgesinin de Hanefî mezhebinin gelişmesinde büyük bir katkısı vardır. Her ne kadar Mâverâünnehir bölgesi mezhebin ilk ortaya çıktığı Irak bölgesinden uzakta bulunsa da daha ilk dönemlerde fıkıh faaliyetlerinin aktif olarak yürütüldüğü bir yer olmuştur. Karahanlılar dönemi Mâverâünnehir bölgesinde 300’e yakın fıkıh âliminin yetişmesi ve bunların fıkıh ilmine dair 350’den fazla eser yazmış olmaları bu ilmî canlılığın göstergesidir. Bundan dolayı olmalıdır ki bazı araştırmacılar Mâverâünnehir’i Hanefî mezhebinin kalesi olarak nitelemiştir. İmam Muhammed’in öğrencilerinden Ebû Hafs el-Kebîr’in ve onun silsilesindeki öğrencilerinin Buhara merkezli yürüttüğü ilmî faaliyetler yüzyıllar boyu dikkat çeke gelmiştir.. Daha sonraki dönemlerde ise Semerkand da ilmî açıdan önem kazanmış ve buralarda pek çok âlim yetişmiştir. VI/XII. yüzyıla gelindiğinde ise Mâverâünnehir’in en uç noktasında bulunan Fergana bölgesi, Alâeddin Ebû Bekir b. Mes’ûd el-Kâsânî (ö. 587/1191), Kâdîhan lakabıyla tanınan Hasan b. Mansûr el-Özkendî (ö. 592/1196) ve Burhaneddin Ali b. Ebû Bekir el-Mergînânî (ö. 593/1197) gibi isimlerle adından söz ettirir hale gelmiştir. 6/12. yüzyıl fakihlerinin son halkasını oluşturan bu üç âlimin Hanefî fıkıh doktrininin klasik şekil ve muhtevasını kazanmasında oldukça büyük payı vardır. Sirâceddin Ali b. Osmân el-Ûşî (ö. 575/1179) de VI/XII. yüzyılda yaşamış ve bölgesindeki ilim merkezlerini ziyaret ederek dönemin önde gelen âlimlerinden ilim tahsil etmiştir.

Keywords
Fergana, Hanefî mezhebi, Fıkıh, Ûşî, el-Fetâva’s-Sirâciyye.

Gelişmiş Arama


Duyurular

    2020-28. Sayı Yayınlandı

    Oş Devlet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İlmi Dergisi'nin 28. sayısı yayınlanmıştır.

    Dergimize makaleleriyle katkıda bulunan bilim insanlarına ve makaleleri değerlendiren hakemlerimize teşekkür ederiz.

    Ош мамлекеттик университети теология факультетинин илимий журналынын 28-саны басылды.

    Рецензент жана авторлорго ыраазычылык билдиребиз!


    Oş İlahiyat Fakültesi İlmi Dergisi, makale takip sistemi üzerinden hazırlanarak yayınlanmaktadır.

    Dergimiz, 2018 yılı itibariyle İsam İlahiyat Makaleler Veritabanı’nda dizinlenmeye başlamıştır.


Adres :İsanov Sokağı 77, Oş, Kırgızistan
Telefon :00 996 322 243 561 Faks :00 996 322 243 604
Eposta :ilahiyatosh@gmail.com

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri