ISSN: 1694-7673 (Print) E-ISSN: 1694-7975 (Online)

Hızlı Erişim


Bu Dergi DOI ve Crosscheck üyesidir


SOVYET DÖNEMİNDE KUTADGU BİLİG ÜZERİNE YAPILAN ÇALIŞMALARDA MATERYALİST YAKLAŞIMIN İZLERİ VE DİN EĞİTİMİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ
(TRACES OF MATERIALIST APPROACH IN THE STUDIES ON KUTADGU BILIG IN THE SOVIET PERIOD AND EVALUATION IN TERMS OF RELIGIOUS EDUCATION (EXAMPLE OF KYRGYZSTAN) )

Yazar : Hatice ARTUKBEY    
Türü :
Baskı Yılı : 2020
Sayı : 29
Sayfa : 99-110
24    14


Özet
Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig adlı eseri üzerine günümüze kadar pek çok çalışma yapılmıştır. Ancak yapılan her çalışma doğal olarak değerlendirildiği dönemin bakış açısından ve konjonktüründen etkilenmiştir. Şüphesiz Kutadgu Bilig dünya kültür mirasının en önemli öğesidir ve bu seviyeye evrensel öğretileri sayesinde ulaşmıştır. Bu açıdan bakılınca Kutadgu Bilig üzerine yapılan yorumlardaki farklı yaklaşımları normal karşılamak gerekir. Ancak Sovyet döneminde Kutadgu Bilig üzerine yapılan çalışmalar irdelendiğinde, ideolojik saiklerin tahrif boyutuna varacak kadar ileri gittiğini gözlemlemek mümkündür. Örneğin Kırgız Türkçesine “Kuttuu Bilim” olarak çevrilen ve 1992 Frunze baskılı kitapta yer alan Askar ABDULKADİR BEKBO’nun “Kiyetizimden Hümanizme” adlı makalesinde Kutadgu Bilig materyalist bakış açısıyla yorumlanmış, özellikle içerik açısından idealizme daha yakın olarak değerlendirilmesine rağmen, dönemin ideolojik tesirinden kurtulamamıştır. Ayrıca makale yazarı Yusuf Hac Hacibi akılcı filozof olarak değerlendirmekte ve kader konusunda mutezileye yakın olduğu görüşünü savunmaktadır. Bu düşüncenin kitabın çevirisi ve dipnotlarında da hissedildiğini görebiliriz. Yine ilginç bir şekilde Hz. Osman ve Hz. Ali’yi bir peygamber olarak nitelemektedir. Tabii ki böylesi dünya kültürüne mal olmuş bir eser, Sovyet döneminde materyalist yaklaşım benimsenmiş olsa dahi görmezlikten gelinemezdi. Bu yüzden eserin didaktik boyutu da dikkate alınmış ve eser üzerinde tahrif boyutuna varan aşırı yorumlar yapılarak dini unsurlar hasıraltı edilmeye çalışılmıştır. Bu yaklaşım din eğitimi açısından ele alındığında, eserin Türk İslam kültürünün bir ürünü olarak takdim etmek ateist din eğitimi yaklaşımını benimsemiş bir sistemde “sakıncalı” olurdu. Bu yüzden ortaya çıkabilecek “sakıncaları” bertaraf edebilmek için Yusuf Has Hacib’in de bir materyalist olarak sunabilecek kadar aşırı yorumlara gidildiği gözlemlenmektedir.

Anahtar Kelimeler
Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib, İslam, Filozof

Abstract
Many studies have been done on the work of Yusuf Has Hajib called Kutadgu Bilig until today. However, each study was inevitably affected by the perspective and conjuncture of the period in which it was performed. Of course, Kutadgu Bilig is the most important element of the world cultural heritage and has reached this level thanks to its universal doctrines. From this point of view, different approaches in Kutadgu Bilig's comments should be considered normal. However, regarding the studies on Kutadgu Bilig performed in the Soviet period, it is possible to observe that ideological impetuses have gone as far as to falsify. For example, in the article titled “From Kiyetism to Humanism” of Askar ABDULKADİR BEKBO, translated into Kyrgyz Turkish as “Kuttuu Bilim” and included in the book published by Frunze in1992, Kutadgu Bilig has been interpreted from the materialist point of view, although it was considered closer to idealism especially in terms of content, it could not escape from the ideological clamp of the period. In addition, the author of the article considered Yusuf Has Hajib as a rational philosopher and argued that he is close to dissenter about fate. We can see that this thought was felt in the translation and footnotes of the book as well. Again, he interestingly described Hz. Osman and Hz. Ali as prophet. Of course, such a work that belongs to the world culture could not be ignored even if a materialist approach was adopted during the Soviet period. Therefore, the didactic dimension of the work was also taken into consideration and religious elements were tried to be sheltered by making extreme comments on the work. Considering this approach in terms of religious education, presenting the work as a product of Turkish Islamic culture would be “unfavorable” in a system that adopted the atheist approach in religious education. Therefore, in order to eliminate the “drawbacks” that may arise, excessive interpretations that have been made to present Yusuf Has Hajib as a materialist were observed.

Keywords
Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib, İstam, Phylosopher

Gelişmiş Arama


Duyurular

    2020-29. Sayı Yayınlandı

    Oş Devlet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İlmi Dergisi'nin 29. sayısı yayınlanmıştır.

    Dergimize makaleleriyle katkıda bulunan bilim insanlarına ve makaleleri değerlendiren hakemlerimize teşekkür ederiz.

    Ош мамлекеттик университети теология факультетинин илимий журналынын 29-саны басылды.

    Рецензент жана авторлорго ыраазычылык билдиребиз!


    Oş İlahiyat Fakültesi İlmi Dergisi, makale takip sistemi üzerinden hazırlanarak yayınlanmaktadır.

    Dergimiz, 2018 yılı itibariyle İsam İlahiyat Makaleler Veritabanı’nda dizinlenmeye başlamıştır.


Adres :İsanov Sokağı 77, Oş, Kırgızistan
Telefon :00 996 322 243 561 Faks :00 996 322 243 604
Eposta :ilahiyatosh@gmail.com

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri